Ванковска за ФОКУС: Иванов не покажа кичма пред ВМРО-ДПМНЕ

Идејата за претседателска кандидатура Ванковска ја соопшти на Фејсбук, напиша дека ќе собира 10.000 потписи доколку добие 2.000 лајкови. Таа во разговорот за „Фокус“ говори како оди процесот на собирање потписи, зошто иако е против интеграцијата во НАТО може да биде добар претседател и дека тоа што е атеист и не пали свеќи во црква е нејзина предност а не слабост. Има и свој став за она што актуелниот претседател Ѓорге Иванов го понудил во неговиот речиси завршен мандат.

Разговарал
Владо АПОСТОЛОВ

ФОКУС: Луѓето лесно кликат лајк на Фејсбук, ама тешко излегуваат од дома за потписи. Затоа, освен поддршката од Фејсбук што друго Ве мотивираше за кандидатурата?
ВАНКОВСКА: Објавата на Фејсбук беше спонтан чин. Не постоело нешто што претходно сум го одработила, па смислено да ја провоцирам јавноста или да правам тизери како рекламните агенции. Но, се разбира дека постоеше тригер, нешто што ме мотивираше или повеќе би рекла некој вид на фрустрација. Акумулирав фрустрација од работите кои сум се обидуваала да ги променам со она што ми било на располагање како професор, интелектуалец и како колумнист. Особено ме мотивираа моите безуспешни напори да допрам до претседателот Ѓорге Иванов во врска со иницијативата РЕКОМ. Иницијативата се однесува на утврдување на фактите за воените злосторства од војните 1991 – 2001. Се соочив со еден апсурд. Прво добив политичка поддршка (бев јавен заговарач на иницијативата), а потоа излезе дека кабинетот и претседателот се навредиле од една изјава на мојот колега Жарко Пуховски од Хрватска, кој изјави дека Босна и Македонија не се држави. Можете да замислите како изгледа кога некаква „навреда“ за државата дадена од професор (со чија теза јас апсолутно се согласувам), а која се состои од тоа дека ова што го имаме е апсолутно слаба држава, кабинетот потоа го злоупотребува како изговор за да не им ја даде правдата на исчезнатите од конфликтот во 2001, да не одговори на барањата на жртвите и на учесниците во војните, итн. Тоа беше тригерот.

ФОКУС: Велите идејата за кандидатура беше резултат на фрустрација и се надоврзавте дека Македонија е навистина слаба држава. За кои фрустрации зборувате и што мислите кога велите слаба држава?
ВАНКОВСКА: Сите случувања кои кулминираа со овие вадења на афери и корупција, од медиуми до личности… Вадење на валкан веш, лицитирање со стотици милиони евра како да се конфети… Човек останува нем пред тоа. Слаба држава е онаа во која немате општествен консензус околу битните прашања. Имате се поголема конфронтација помеѓу партиите, веќе дури и браковите се склучуваат по партиска линија. Да не зборувам за етничките делби. Се води кон делење, се води кон манипулација, кон огромна корупција и кон земја која веќе не си ја препознаваме. Градот не си го препознавам. Сето тоа ми се враќа како товар кога комуницирам со странство, јас веќе сум уморна да се извинувам за проектот „Скопје 2014“.

УМОРНА СУМ ДА СЕ ИЗВИНУВАМ ЗА „СКОПЈЕ 2014“

ФОКУС: Го правите тоа, се извинувате?
ВАНКОВСКА: Кога ќе речат „овој народ е шизофрен, видете го што прави“. Не можам да речам дека целиот народ е шизофрен. Тоа е една владејачка гарнитура која систематски работи на тој план. Доаѓате во ситуација да ве идентификуваат со власта и јас тоа не го дозволувам и секогаш во таа комуникација со луѓе кои доаѓаат од надвор се обидувам да објаснам дека граѓаните на Македонија во голем број, особено скопјани се против тоа што се случува.

ФОКУС: Велите владејачка гарнитура систематски работи на некаков план, на што мислите?
ВАНКОВСКА: Мислам дека тука не требаат многу дефиниции, сите сме сведоци на перформансите на државата. Начинот на кој владејачката коалиција си го поделила колачот, две влади во една влада… Бесмислено е веќе само да ги дијагностицираме нешата. Ако сакате ќе Ви ја цитирам познатата Марксова теза дека философите досега најчесто го објаснуваа светот, а се работи за потребата тој да се смени. Конечно доаѓа тој клик и си велите: Па зошто да не?! Дали оние ликови што се шетаат пред нашите екрани се подобри од мене во однос на знаење, во однос на чистота на кариерата? Имате ситуација кога некој ви ја киднапирал политиката и ви вели таа ми припаѓа само мене и на ова каста. Ова што го направив е предизвик, фрлена ракавица и пред јавноста и пред политичарите.

ФОКУС: На претходните избори Слаѓана Тасева се обиде но не успеа да ги собере потписите и за неуспехот ги обвини институциите. Како Ви оди Вам собирањето и има ли потешкотии, некакви пречки?
ВАНКОВСКА: Станува збор за многу кус период, процесот буквално почна денот пред нашиов разговор. Главните промени во овој меѓупериод, од постапката на Тасева до денес, се во местата каде се собираат потписите. За волја на вистината во тој период не сум се интересирала околу деталите и веројатно Тасева знае подобро со какви проблеми се соочувала таа. И верувам дека проблемите биле реални. Дури и како професор кој предава политички систем доаѓам во ситуација да учам од почеток за тоа како кој чекор треба да се направи. И се судирате со еден апсурд дека државата не предвидела дека поединец, сам може да се појави во ваква ситуација.

ФОКУС: Државата дискриминира?
ВАНКОВСКА: Па на извесен начин дискриминира. Ако ви кажуваат дека буџетот за реализација на изборите од циклус во циклус драматично се зголемува, па потоа ви кажуваат дека вие сте одговорни за хартијата, за списоците на кои ви се потпишуваат подржувачите, за доставата, поштарината… Интересно е дека дури и образецот не е форматиран. Се соочувате од такви банални проблеми, па се до она дека дистрибуцијата останува на вас, вие да трчате до сите места. На пример, за дисјаспората ви е потребен астрономски буџет да ги испратите списоците од Македонија. Врвот на апсурдот беше кога ДИК најави дека ќе им „олесни“ на кандидатите во собирањето на потписите со отворање на дополнителни четириесетина канцеларии и таа инфорамција не беше официјална се до петокот попладне, последниот работен ден пред почетокот на постапката. Бев во исчекување. Информацијата се пласираше попладнето во петокот. Во тој момент, во ден и половина допринтував списоци, планирав дистрибуција и правев проценки.

ФОКУС: Дали можеби намерно ДИК постапил така?
ВАНКОВСКА: Не можам да инсинуирам. Би било арогантно од мене да речам дека тие толку се исплашиле од мене па намерно ме блокираат. Може се работи, едноставно за она што го говорев претходно, за слаба држава. Господинот Супхи Јакуби од ДИК вели оти точно е дека не се отвориле сите места, ама кандидатите имале време. Како тој може да знае на која општина јас се надевам?Дали смее според закон да ми одземе еден ден? Имам загарантирани 15 дена, а некој ми ги одзема.

ФОКУС: Во атмосфера на остра поделеност меѓу големите политички блока, нема простор за независни кандидати. Затоа ме интересира на чии гласови се надевате, кој е според вас фоторобот на човекот кој ќе го даде потисот, а подоцна и ќе гласа ?
ВАНКОВСКА: Дефетизмот на медиумите, морам да кажам дека не ми помага. Јас сум крајно рационална, умна, ги знам реалните состојби и работам на случајот. Не правам коцкарски прогнози. Фоторобот не сум правела, ниту сакам да го правам затоа што секој потпис ми е добредојден. Имам некаква неформална мрежа, тоа се луѓе кои сами ме контактираа. Многу шарена група од пензионери и домаќинки, кои велат дека не им е срам, ќе делат флаери за мене – од таков калибар на луѓе, па до личности кои се учени и образовани. Имам поддршка од младата популација и тоа онаа што ја викаме информирана јавност, младите кои што се пред заминување од државата. Имам огромна поддршка од популација на млади луѓе кои се надвор од земјата и кои велат дајте да се потпишеме, а се наоѓаат во различни делови на Европа каде студираат, од Лондон до Берлин. Не велам дека сите овие луѓе сакаат и ќе гласаат за мене, меѓутоа сакаат да го поминам овој прв круг.

Biljana Vankovska

МИ НУДЕА ДА БИДАМ ПАРТИСКИ КАНДИДАТ

ФОКУС: Барем на Фејсбук добивате поддршка од луѓе со полиберални ставови кои по никоја цена не би гласале за кандидат на ВМРО, ама затоа можеби би гласале за едно таканаречено непартиско решение на опозицијата како Стево Пендаровски или како Денко Малески. Затоа веќе почнаа да кружат шпекулации дека можеби ВМРО ќе и помогне на Ванковска да влезе во трката, да откине некој глас на опозицијата. Не верувам дека Вашата кандидатура е токму таква игра, но што ќе одговорите на ваквите шпекулации и што би направиле доколку се најдете во ситуација цели штабови да ви собираат потписи?
ВАНКОВСКА: Се обложувам дека тоа нема да се случи. Да беше вистина, ќе вложував ли волку труд за секој потпис? Да беше така сега ќе грмев и ќе се фалев дека за 48 часа сум собрала 10,000 потписи, зар не? Најодговорно тврдам дека имаше претходни понуди кои ги одбив. Ги одбивав и реков „не само што ве одбивам, туку ако слушнам озборувања апсолутно ќе ги одречам како груба инсинуација насочена кон моја дискредитација“. Мојот капитал е всушност, мојата независност. Моите слабости, се мои предности во оваа трка. Адресирам една популација на која и е доста од партии. Мислите дека сум бескурполозна во обидот да добијам 10.000 потписи? Не, нека добијам и 200 потписи и ќе знам дека луѓето ги дале доброволно, луѓе кои сакале да видат нешто ново. Озборувањата не можам да ги запрам, дури би ме дефокусирала во овие 15 дена со тоа што ќе си ја ишкам мувата што некој намерно ми ја става за да ми ја потроши енергијата.

ФОКУС: Рековте дека сте добиле понуда…
ВАНКОВСКА: Реков понуди, а не понуда. Мојот принципиелен одговор на сите понуди е дека јас сум непартиски кандидат.

ФОКУС: Во што се состоеја понудите?
ВАНКОВСКА: Да бидам кандидат! Во тој контекст, за овие 15 дена што се пред мене сакам да останам онаа иста Билјана Ванковска која јавноста ја познава со години. Би го жртвувала и сиот кредибилитет и се што досега сум изградила, ако преку ноќ станам опуртунист, кариерист и ако речам – добро сега ми фалат уште 1.000 потписи, па ајде соберете ми ги.

ФОКУС: Првите реакции за Вашата кандидатура беа во стилот, како Ванковска ќе биде претседател кога таа е против влегувањето во НАТО, важи за пацифист, како таа ќе биде врховен командант?
ВАНКОВСКА: Имам одговори и аргументација за секој од тие аспекти кои ќе бидат деликатни, но мислам дека ќе бидат апсолутно интересни да се слушнат во дебата. Можам да се обложам дека кои и да се кандидатите на партиите или овие кои собираат потписи, сите ќе зборуваат како во хор. Сите ќе велат, немаме алтернатива, имаме само НАТО, имаме само ЕУ. Јас ќе бидам поинаква, ветувам дека за сето она што сум се залагала низ годиниве ќе остане мој препознатлив белег. Располагам со здрава, логична аргументација, не со емоции, омраза, фобија или филија, туку со аргументи. Токму затоа граѓаните ако сакаат интересна дебата треба да ми дадат потпис, ако ништо друго да видат малку поинаков пристап во политиката. А како ќе бидам јас врховен командат? Прво има мал милион жени…

ФОКУС: Коментарите не се затоа што сте жена, ами за Вашите ставови…
ВАНКОВСКА: Има и за тоа коментари, велат како може жена да биде врховен командат! Она што таквите прашања го индицираат, ми се чини е илузија околу она што е Македонија, каква држава е и каква е нејзината меѓународна позиција. Македонија е мала држава, сиромашна, не може да има силна и моќна војска која ќе прави чуда по светот. Едвај се справуваме со контигентите во Авганистан и во Ирак. Јас како евентуален претседател не можам да ги променам резолуциите на Собранието. Тие се апсолутно релевантни. Ако на државата стратегиска цел е НАТО, без оглед на мојот личен став, јас нема да можам тоа да го променам, ниту да излезам надвор од законските рамки. Ниту би смеела, ниту би можела да го променам тој процес. Она што можам, од мојата пацифистичка позиција е да понудам поинакво гледање, на пример, на нашето учество во мисиите и да поставувам прашања. Дали имаме анализа колку во пари не чини учеството во овие мисии? Дали имаме анализи колку добивме во вид на инвестиции од соработката со НАТО? Дали имаме стратегија за „пискипинг“ операции (зашто не сите операции се мировни) и дали тоа е согласно Уставот. Ќе отворам прашања кои ќе бидат конструктивни, а притоа секако дека ќе ги сослушам воените професионалци. Со нив и како професор соработувам. Јас сум апсолутно компетентна, имам докторирано на војската во политичкиот систем.

ФОКУС: А околу проблемот со името?
ВАНКОВСКА: Проблемот со името е исто така работа која има некаков свој тек, кој без оглед што лично мислам за тоа, ќе треба прво да влезам во процесот како реален актер. Она што би можела да додадам, тоа е компетентноста. Ако досега новинарите ме прашувале постојано што мислите за новиот сет на идеи на Нимиц, а јас сум го немала пред себе или сум го добивала под рака, таму би можела со полн капацитет, на некој што има легитимитет од граѓаните да зборувам. Дополнително, мене не ми треба превод од англиски, можам точно правничките и диопломатските финеси да ги препознаам.

НЕМА ДА ОДАМ ВО ЦРКВА И НЕМА ДА ПАЛАМ СВЕЌИ

ФОКУС: Досега добивме слика дека претседателот треба да биде, семеен човек, религиозен, да оди во црква за Бадник и на Велигден, да пали свеќи. Претпоставувам дека вие која повеќе сака да го читате Кристофер Хиченс (познат атеист), отколку Библијата, вие не би го направиле тоа. Како тоа граѓаните ќе го сварат тоа да имаат ем жена, ем атеист за претседател?
ВАНКОВСКА: Повторно ви велам, очекувам моите наводни слабости или големи предности на другите кандидати да ги пренасочам во моја полза и моите позиции да им ги објаснам на граѓаните. Да почнеме од мојот атеизам. Јас и во ТВ-камера реков дека граѓаните не можат од мене да очекуваат да се покрстам (не сум крстена, сум пораснала во такво семејство) и не можам на мои 54 години да менувам убедувања. Држам до мојот морал, имам етички кодекс, хуманистички поглед на светот. Лицемерно би било луѓето да ме гледаат на верски обреди. Дури му се чудев на мојот колега Иванов, без оглед што тој лично е верник. Меѓутоа, вие пред камера да одите да добиете благослов пред кампањата?! Па каква порака им праќате на граѓаните кои не се христијани? Ако не се лажам дури и првиот ден кога ја доби функцијата појде да добие благослов. Правото на вероисповест е уставно загарантирано, лично право. Тоа треба да се почитува…

ФОКУС: Кога веќе го спомнавте претседателот Иванов, пет години поминаа, според Вас како тој си ја вршеше работата? И што вие би направиле поинаку, доколку бевте на негово место.
ВАНКОВСКА: Иванов ми е колега од студии, колега професор. Би било некоректно да зборувам за него…

ФОКУС: Бевте еден од интелектуалците кои се потпишаа зад неговата кандидатура?
ВАНКОВСКА: Не, не. Ми вадат муабети на форуми, не сум јас таа, некои други се (се смее)! Дури кога ја видов неговата објава на телевиизја мислев дека е новинарска патка, бев шокирана. Не верував дека Ѓорге Иванов како независен интелектуалец кој што го познавав можел да влезе во партиска кампања. Не му замерив за кандидирањето, туку повеќе очекував како независен кандидат да побара помош од луѓе како него. Не навлегувам во неговите причини, ама тој одеше на сигурно. Отиде кај владејачката партија, го избираа…

ФОКУС: Или партијата отиде кај него…
ВАНКОВСКА: Или таа отиде кај него. Сеедно, си се најдоа. Јас кога ја видов најавата на телевизија, бев збунета и мислев дека е несериозна, му напишав порака и му посакав среќа. Мислев дека ќе одговори нешто шеговито, но тој се заблагодари и сфатив дека тоа е вистина. Од самиот старт беше веќе должник на една партиска машинерија која го донесе, бидејќи ги немаше моите маки да собира потписи. Меѓутоа, во тој момент стана заложник.

ФОКУС: Што е она што Иванов не го направи а требаше да го стори?
ВАНКОВСКА: Па во најмала рака требаше да покаже кичма, во однос на партијата која го донесе на функцијата со тоа што ќе искористеше барем минимум право на суспензивно вето.

ФОКУС: Велите дека некои закони не требал да ги потпише?
ВАНКОВСКА: Да! Тоа може да ви изгледа еден инструмент кој не е многу моќен, но отвора дебата. Имате редукција на правото на абортус на жените, што задира директно во личниот интегритет на жената, а кабинетот на претседателот одговора дека немало пречки, законот бил во ред?! Во однос на Законот за високо образование ние апелиравме по весници, а знам дека некои од неговите колеги, од неговиот факултет му се јавуваа да постави суспензивно вето или да го запре процесот. Тоа беше упад во автономијата на универзитетот и јас во колумна го прашав како мисли да се врати меѓу своите колеги.

ФОКУС: Не помнам дека го искористил тоа право на суспензивно вето?
ВАНКОВСКА: Не и јас не се сеќавам. Претседателот мора да реагира на се што се случува во земјата, посебно кога се повредуваат човекови права, кога се задира на некои темелни вредности на уставниот поредок, не може да се однесува како да не е од тука.

Biljana Vankovska

ИСЧЕЗНАА ДЕБАТИТЕ ОД ТЕЛЕВИЗИИТЕ

ФОКУС: Дали би аболицирале некого да бевте на негово место, еве на пример во случајот со новинарот Томислав Кежаровски?
ВАНКОВСКА: Ме прашуваа за една таква хипотетичка ситуација, се сеќавам на аболиција која ја направи Борис Трајковски на Доста Димовска. Во случајот на Кежаровски мислам дека голем дел од неговите права се повредени, во делот на притворот кој беше практично со тежина на санкција. Меѓутоа, со овој инструмент треба многу внимателно да се постапува. Црвенковски го аболираше Заев, ама му нанесе штета бидејќи тој постојано мора да докажува дека и да излезел пред суд ќе останел невин.

ФОКУС: Не случајно го спомнувам Кежаровски и слободата на медиумите. Се појавивте на Твитер, па по рекацијата на таа заедница Ве снема и повторно се вративте. Често во сајбер-просторот Ве обвинуваат дека сте пречуствителна на коментари. Вистина ли е дека сте пречуствителни и дали можеби ако утре станете претседателка ќе не потрупате нас новинарите со тужби, ако напишеме дека, не знам, дека сте потрошиле 5.000 евра за марами наместо на кравати како Иванов?
ВАНКОВСКА: Блокирањето е повеќе поврзано со фесјбук-активности, бидејќи на Твитер сум нова. Вие се обидувате пристојно да одговорите или да пласирате информација, како во овој момент каде се канцелариите за потписи, и потоа некои луѓе, затоа што пред 100 години ве ставиле во црн тефетер, се обидуваат со ниски и со недостојни коментари да ве дискредитираат како личност. Значи, ад хоминем напади. Иако има и некои кои се многу духовити. Го сфаќам тој смисол за хумор, но немам разбирање за ад хоминем напади. Тоа нема никаква врска со слободата на изразување во медиумскиот простор.

ФОКУС: Репортери без граници пред неколку дена излезе со најновиот индекс на слободата на медимите. Македонија е на незавидното 123 место а само пред пет години бевме меѓу првите 30, што за претседателот Иванов и таа позиција беше страшна…
ВАНКОВСКА: Сега не му е страшно… (се смее)

ФОКУС: Имате ли објаснување што се случува со медиумите и како може еден претседател да влијае тоа да се промени?
ВАНКОВСКА: Ја знам маката на новинарите и дури ако сакате и фрекфенцијата со која ми се јавуваат или не ми се јавуваат зборува за тоа каков е медиумскиот простор. Јас сум личност со изградени ставови и ако претпоставката во редакцијата е дека Ванковска може да даде цврст став за некое прашање, новинарите ме бараат ако мислат дека нема да им одговарам на уредувачката политика ме прескокнуваат.

ФОКУС: Дали уредувачките политики на медиумите се виновни за оваа ситуација?
ВАНКОВСКА: Па тоа е онаа спрега, синергија меѓу капиталот, моќта и медиумите. Тоа е некое свето тројство. Секогаш сум се обидувала да не ги дискриминирам медиумите, само доколку не ме цензурираат. Каква е состојбата? Мене главно ме следат на социјалните мрежи, тоа е алтернативната сфера и таму допирам. Ме прашуваат зошто ме нема на телевизиите, велат порано ме имало повеќе. Кога ќе размислам подобро, се прашувам која телевизија денес организира дебата? Каде се оние места каде што и порано сум учествувала, па да седнеме пет – шест души, да отвориме дебата, да се конфронтираме со ставови. Едноставно сето тоа замре! Учествувам на дебати кои или цела Македонија не ги гледа или се само на интернет.

ФОКУС: Имате ли пари за кампања?
ВАНКОВСКА: За преткампањата сум се зарекла дека се ќе си покријам самата. Само им покривам автобуски карти, бензин на оние млади луѓе кои што ми помагаат. Тие го донираат својот креативен труд, помагаат како знаат и умеат. Класична кампања нема да водам. Во моментов располагам со моите лични средства и се шегувам дека наместо да одам на некое летување правам нешто се со намера да разбудам 10.000 граѓани.

Извор: ФОКУС