Фајронт!

Најтешко ми е да ја напишам последната колумна во годината. Се очекува некакво сумирање на она што минало, но проследено со изразување надеж дека она што доаѓа е подобро. Кога би верувала во Бога (или барем во Дедо Мраз), би било полесно: верата (вербата) чини да се пренебрегнат фактите и каузалитетот на појавите, се верува на „слепо“. Кога ќе се здружат атеистот, научникот и циникот во мене, тешко е да ги победиш дури и со оптимизмот поврзан со инстинктот на самооодржување. Колку и да се обидувам да бидам позитивна (во духот на онаа позната песна на Балашевиќ од 90-те – „Јас не сум лузер, напротив“), тоа тешко ми успева. Го знаете вицот за песимистот и оптмистот? Првиот вели „полошо не може да биде“, но оптимистот вели „може, може!“. Новата година (па и Божиќ или кој било друг верски празник) е само општествена конвенција, договор околу датум и наратив. Но, таквиот договор колку и да е распространет нема моќ да ги запре природните или општествените процеси, ниту фактички означува вртење на нова страница со чисто бел лист на кој ќе се испише (лична и заедничка) иднина. Затоа, без илузии и без никаква возбуда ја „чекам“ новата 2017 година, во која ќе влезе сето она што ја одбележа не само 2016 година, туку и она на што таа се надоврза, како и таа пред неа… Сркаме тоа што сме дробеле, жнееме тоа што сме сееле (најмалку 25 години, ако не и претходно). Размислувам гласно дека не гледам светлина на крајот на тунелот, но пријателка ме потсетува на мудра изрека која гласи: „Доаѓа момент во кој не ти е грижа дали на крајот на тунелот има светлина или не. Смачено ти е од самиот тунел.“ Токму така – тунелот/дупката е проблемот! Ако и има светлина, таа лесно може да биде или мамка или светло на воз кој јури во него.

Се чини, малкумина ќе жалат за 2016 година, и тоа во светски рамки. Живеевме со впечаток дека светот го напуштија некои од најдобрите и највредните, а дека повеќе феномени и процеси навестуваат глобална апокалипса. Иако во оваа година имав и многу среќни моменти (впрочем, ми дипломираше и најмалата ќерка), сепак личниот биланс ми е тажен и стресен. Поврзан со последните месеци на годината, тој ги содржи распуканите ѕидови на домот (од серијата земјотреси кои барем за миг не потсетија на најважните вредности во животот), но и скршеното срце после последното простување со брат ми и секојдневната глетка на мајка ми која пред моите очи се смалува од тага и несоници. Општествено, доживеавме дно – ако и на дното има дно, а тоа е исполнето со омраза и материјална и духовна беда. Со право, колегата Цуцуловски предупреди на каинизиација. Политички, можеби и ќе видиме нова влада на која ќе ѝ кумуваат албанските партии/гласови (во странските медиуми ги нарекуваат king-makers), но „кралот“/владетелот ќе треба метафорично да се нарече „Јован без земја“. Цената која ја плативме како општество и држава за да конечно доживееме (преживееме?) избори (и тоа со исход кој е само огледало на делбите и лузните) е превисока; колатерална жртва е Македонија како таква.

Како понатаму? Што нѐ очекува во 2017 година? Лесно е да се премине на некоја од оние клишеа и мотивирачки/инспиративни пораки, од типот „човекот е ковач на својата судбина“ или „сѐ зависи од тебе/нас“. Потешко е, ако не и невозможно тоа да се реализира, бидејќи контекстот е детерминиран од некои други сили. Годинава завршува на прилично шизофрен начин: се откажуваат скапите колективни забави на плоштадите на некои градови, а истовремено улиците на тие градови се накинѓурени со блескави украси, небаре живееме во бајка. На една страна, навидум, се штеди и средствата се пренаменуваат за сиромашните, а на друга парите се потрошени како да паѓаат од небо – и тука не мислам на скапото новогодишно украсување, туку на споменици и Панорамски тркала – или Боемски улици на локално ниво. Скопје е на чело на листата на градови со хумано-нехумани власти: на само неколку стотини чекори ќе има еден откажан дочек (симболички или не, плоштадот се вика „Македонија“), но и еден неоткажан. Општина Центар решила да се одржи прослава која ќе балансира помеѓу неоткажување на свирката (и плаќање пенали по тужби) и хуманитарен настан на Сквер Јадран. Малкумина ќе забележат дека ниту во нашиот јазик постои зборот сквер, ниту пак синиот Јадран има врска со местото; но стариот хотел/кафеана и тоа како има врска. Прогресивната јавност е подеднакво шашардисана и не знае што сака: прво врескаше дека во Србија владее бран на примери и еуфорија на покажување солидарност со сиромашните со барања за пренаменување на средствата за забавата, а ние ништо не правиме – за потоа, штом градските власти ја прифатија иницијативата, да врескаат: „Популизам, евтин популизам! Сигурно парите ќе ги украдат или користат за купување гласови во Теарце! Нѐ задолжија за генерации, а сега се прават хумани!“ Но, истото може да се каже и за најдемократскиот градоначалник во Македонија, зар не? Разочарувањето е уште поголемо кога се знае дека токму тој беше искрата демократска надеж дека волјата на граѓаните е пресудна, за кого тие од инает прегласуваа, сѐ додека не го добија тој што го сакаа, совладувајќи ги сите изборни манипулации на властите. Неговото најголемо достигнување се две „Боемски улици“. Моето искуство со дочек на плоштад било секогаш тажно: доволно било да се погледне која популација се шутка бесцелно или пие во друштво за да ги заборави маките (додека богатите се секогаш по монденски центри или скапи ресторани). Сегашната епидемија на хуманост е не само задоцнета, туку е и површна. Еднократната хуманост потсетува на богаташот кој му купил кило џигер на сиромавиот за да се чувствува добро, а всушност живееме во светот на Андерсеновото девојче со кибритчиња. Ах, живееме и високо ниво на загаденост на воздухот, кое чудесно се заборава за новогодишната прослава на отворено. Распеаната „Боемска улица“ потсетува или на „Кабаре“ или на синдромот на Титаник – бродот тоне, но музиката е сѐ погласна! Сиромашните ќе останат сиромашни во систем во кој трката по профит се нарекува боемштина, завиена со пуста надеж дека таму ќе се роди некој бесмртен поет, кој ќе ја задолжи македонската култура. Годината ја завршуваме со уште една поделба на „хумани“ и „нехумани“ локални власти/луѓе, рефлекторите се свртени кон нив, за сиромашните да останат и натаму тивки и невидливи. Онака како што беа и за време на Шарената револуција: прашајте се каде и како ќе прославуваат сите оние „спасители“ и „хуманисти“ кои две години ги имаа окупирано плоштадите, кои ги боеја со црвена боја (крвта пролеана од режимот)! Можеби во „Боемската улица“ или малку подалеку, но верувајте – освен обвинувањата за хипокризијата на градските власти, нема ни да забележат дека нема организиран дочек на Нова Година – тие таму и онака не прославуваат. Не знам како ќе биде на крајот – можеби плоштадот „Македонија“ ќе остане симболички празен и тивок, со светилки кои бесмислено трепкаат во новогодишната ноќ, и многу осамени и изгубени души кои ќе талкаат; а можеби и ќе има спонтани собирања на младите? Лично, по сѐ што доживеавме, собирањата на многу луѓе на едно место најмалку ме асоцираат на топли желби за среќна година, хуманизам и братство – а многу повеќе на попришта на политички битки во кои уништивме сѐ што нѐ поврзува. Останува човек да си ја чува онаа своја „мала тврдина“ за која пее Балашевиќ, бидејќи среде пепелот само таа му останала (донекаде) негибната.

Напишано за Нова Македонија
Фотографија: Boris Grdanoski/AP Photo